Dunidan aan ku noolnahay waxa maalin kastaba ka dhacaya isbeddel oo ku saabsan xagga dhulka, xagga dadka, xagga  dawladaha iyo dhinaca nolosha bani aadamkaba .Waxa maalin kasta dunida daafaheeda laga soo sheegayaa boqolaal hadiiba aanay ahayn kumanyaal  dhacdo oo farxad iyo naxdinba isugu  jira, qoysas abuurmay kuwa  baaba’ay, siyaasiyiin magac iyo guulo soo hooyey iyo kuwa guuldarro ku dhacday, dad la jeclaa oo la waayey iyo kuwa la naceb yahay oo soo baxay, waxaasoo dhammina waxay ku dhacayaan waa qaddarka Ilaahay .

1991kii markii ay Boorama soo galeen xoogaggii SNM isla markaana   ay sii badatay colaadii iyo caloolxumadii reer Boorama qaadeen waagaasi ayaa nin kastoo wakhtigaa joogay aan ku fikirin in  maalin maalmaha ka mid ah  nin ka tirsan  G/Awdal uu masuul ka  ama madaxweyne ka noqon doono  Somaliland oo ay aaminsanaayeen inuu yahay gobol iyo dad  ay qabsadeen xoogag shisheeye sidaa darteedna  ilaa maanta qaar badan oo reer Awdal lasoo marin laayahay inay reer Boorama Somaliland xukumaan .

Shirweynihii dib u heshiisiinta beelaha Somaliland ee Boodama lagu qabtay 1993dii ayaa sidoo kale dad badan oo reer Awdal ahi debed iyo gudaba aaminsanaayeen inay sii socon doonto ama sii shaqayn doonto waxay u arkayeen dawlad ay samaysteen beelihii taageeri jiray SNM isla markaana reer Boorama lagu khasbaya uun inay ku biiraan maadaama aanay waagaa haysan xal kale oo ku haysan karayeen nabadgelyo  iyo dawladnimo ay ku sugaan inta Soomaaliya wax noqonayso .

Mansabkii madaxweyne kuxigeenka Somaliland ee ay waagaa qaateen u arkayeen uun  in loogu abaalguday jihaadka  uu siyaad Barre la galay xukuumaddi  miltariga ahayd ee siyaad Barre, xildhibeenadii iyo wasiiradii  iyo shaqaalihii waagaa lagu daray xukuumaddii u horreysayna oo qaarkood ilaa maanta shaqeeyaan, aaminsanaayeen inay ahaayeen oo keliya kuwa taabacsanaa Md. C/raxmaan Aw Cali ee aanay  ahayn kuwa  metela reer Awdal guud ahaanba sidaa darteedna mansabyada saamiqaybsiga lagu siiyeyna ahaa balse aan loo oggolayn in mansab kaa ka sarreeya aan looga oggolayn Somaliland .

2003dii ayuunbaa  reer Awdal ku baraarugeen in dawladnimada Somaliland  shaqaynayso, dalal badan oo geeska Afrika ahna ka wanaagsanaatay xag dhaqaale iyo xag nabadgelyo loogana soo shaqo tegeyo dalalka yurub iyo Maraykanka. sannadkaasoo ay dhaceen doorashooyinkii Daahir Rayaale ku tegey kursiga dalka ugu sarreeya ilaa maantana uu madaxweyneka yahay Somaliland ayaa waxa Boorama ka Gelbiyey boqolaal qof oo isugu jiray  saaxiibadiisii hore, odayaal, madaxdhaqameedyo kasoo jeeday  beelaha reer Awdal guud  ahaanba kuwaasooa markii hore ku kala aragti  duwanaa jiritaanka Somaliland .

Ragii waagaa Boorama kasii raacay oo isugu jiray aqoonyahanno, askar  ay ka wada tirsanaan jireen xukuumaddii siyaad Barre, Macallimiitiisii hore   ee dugsiyada kala duwan iyo kuwa  ugu dhawaanayey dano gaar ahaaneedba ayaa aakhirataankii qaar ka mid ah lagu daray dawladii u horeysay ee uu Rayaale magacaabay .

Raggii waagaa ka mid noqday xukuumadda ayaa maanta ka maqan guulaha kale ama guuldarooyinka xukuumadda Rayaale usoo socda, iyadoo badi  siyaasiyiintaasi  tii ilaahay ka qadisay mustaqbalka siyaasadda dawladii ay dhiseen 2003dii.

Siyaasiyiinta maanta ka maqan  xukuumaddii waagaasi ee  qaddarka Ilaahay u yimid ayaa waxa ka mid ah Marxuum Cabdi Xasan Buuni iyo Marxuum Qaasim Sh.Yuusuf halka dhawaanta isagana caafimaaddarro awgeed debedda loogu qaaday  Axmed Xaaji Daahir wasiirka warfaafinta  iyo wacyigelinta .Inkastoo dhacdooyinkan xagga Ilaahay ka yimid ee madaxweyne Rayaale ka nixisay   aanay waxba ka beddelayn jiritaankla Somaliland isla markaana mansabyadii ay banneeyeen marxuumiintaasi loo magacaabay siyaasiyiin kale waxayna marxuumiintaasi dalka kaga tegeen iyagoo sharaf leh maalin keliyana aan loo qabsan dembi ay shicibka ka galeen marka laga reebo  eedeymo xilku isku lahaa .

Waxase  meesha taal waayaha siyaasadeed ee siyaasiyiinta Somaliland  inay mar walba ku xisaabtamaan  qadarka Ilaahay oo ay aakhiradooda u tudhaan isla markaana madaxweyne Rayaale xusuusto halka ay ku dambeeyeen raggii saaxibadii, tolkii .iyo  qaraabadiisii toban sano ku dhawaadka  la joogay madaxtooyada  Somaliland isla markaana u fiirsado ragga maanta la jooga, la taliya, xumaan iyo samaan midkay doontaba ha ahaatee  siyaasadda  saaxiibka kula ah .

Siyaasiyiinta iyo shaqaaalaha ee Boorama kasoo raacay madaxweyne Rayaale  waagii la doortay  ee maanta ka maqan agtiisu maaha uun  reer Awdal balse waxay isugu jiraan guud ahaanba gobolada iyo degmooyinka Somaliland  kuwa ka kala socday  balse qaddarka Ilaahay ka kaxeeyey madaxtooyada ha u badnaadaan reer Awdal eh.

Ugu dambayntiina lama oga in  ragga buuxiyey mansabyadii, xilalkii iyo masuuliyaddii ay ka tegeen siyaasiyiintii dawladdii u horreysay ee Rayaale dhisay    ay mar kale u horseedi doonaan Rayaale iyo inkale hase yeeshee  looga baahan yahay inay inta xilka dalka la hayaan madaxweyne Rayaale aanay gelin arrimo foolxumo ku ah dalka iyo dadweynaha Somaliland gaar ahaanna aanay reer Awdal ka sheekaysanin sannadaha soo socda xitaa hadii Rayaale iyo colkiiisu ka tegeen xilka maanta ay dalka u hayaan, hawlaha aduunyaduna aanay illawsiinin tan aakhirada

Wariye:-
Maxamed Cumar Sh.(Hyena)
Lughayanews-Borama